Pri "ciao"

Ca letro privata koncernas l’origino di la vorto Italiana “ciao”, qua difuzesis ne nur en Italia ma anke ad altra lingui divenante sat internaciona.

Me skribis:

Kara Ralph,

(...)

Ho! Ka vi uzas "ciao!" kom normala saluto anke en Anglia? Ka vice "good-bye!"? Forsan ne tam ofte kam en l'Angla maniero, ka ne?
Ca Italiana vorto derivesis de anciena vorto dialektala qua signifikas "sklavo", "servisto", "servanto"; e, fakte, la vorto Idala "sklavo" havas la sama origino etimologiala kam "ciao", en qua desaparis la "v" e la "s" komencala, e la parto "kla" divenis antee "kya" e pose "cha" pro ke la sono harda "k" ante la palatala "y" palataleskis a "ch". La vorto originala Latina esis "sclavum", qua perdis la "m" finala ed apertis la "u" ad "o"; ol divenis "s-ciavo" (pronuncata "s-chavo") en dialekto, e pose "ciao" (pronuncata "chao"). E, fakte, de la vorto Latina "sclavum" evidente venas anke l'Idala "sklavo" direte o ne-direte.
La motivo di ca permuto di signifiko esas ke, kande on salutis, en antiqua tempo, on dicis "servanto" en la senco di "me esas vua servanto", pro politeso vers la persono quan on renkontris e salutis.
Quale pronuncas vi en Anglia la vorto "ciao"? Ka "chao"?

Saluti!

Tiberio

Ralph skribabis:

Kara Tiberio,

Danko pro tua tre interesanta letro quan me recevis lasta mardio. La tempo flugas, ka ne?

(...)

Parolante pri „Italianaji” en la Angla, tu surprizesos audar ke la adiado: „ciao!” esas tre bone konocata ed uzata hike. Ka lu es forsan abreviuro di plu longa vorto?

Segun me, la lingui esas tre facinanta.

Til balde, salutas tu Ralph.

L’autoro di ca letro donis a me la permiso por la publikigo di ol che ca blogo*.

Pri "zoo*"

Ca letro privata sendesis poke ante la publikigo dil Idala Podkasto* numero 21 di José Cossío.

Me skribis:

Kara José,

danko pro la permiso. Me aranjos en la blogo* ta letro por la 21ma di mayo.

Pri la vorto Hispana "zoológico", anke me trovis nula tradukuro en la dicionarii.

Do ni studiez quale on povas tradukar ol.

Ol indikas parko ube "expozesas" exotika bestii.
En l'Italiana tala parko nomesas "giardino zoologico" o, plu kurte, "zoo".
"Giardino zoologico" venas del Angla "zoological garden" ("zoologiala gardeno"?); me pozis la question-punto pro ke reale ol esas tradukuro "hastoza": me ne tradukus ya tale.
Ante omno, plu kam "gardeno" ol darfas konsideresar "parko";
ultre to, la vorto Angla "zoological" ed Italiana "zoologico" generale relatas la zoologio, qua esas la studio di la bestii, ma en ca partikulara kazo dil "giardino zoologico" (I) ol relatas simple la bestii:
la parko pri qua ni parolas esas "la parko di/kun la bestii", ne "la parko di la studio di la bestii", do ol ne esas "zoologiala parko" ma plu korekte "bestio-parko".
Pro to, se on volas expresar ca ideo per vorto kompozita, la maxim justa esas "bestio-parko" o, plu precize (ma plu longe), "exotik-bestio-parko", nam en ol esas exotika bestii; tamen ica semblas ne tre praktikala pro sua longeso.
Pro to, la tradukuro "bestio-parko" semblas la maxim apta.

Ma me ne savas ka la signifiko di ca vorto esas sat klara.
Se on volas expresar ca ideo ne per vorto kompozita ma per nova vorto plu speciganta e pro to plu klara e preciza, on darfas selektar nova radiko qua esez maxim posible internaciona.
Me serchis la tradukuro di la vorto en dicionarii di plura lingui, e me konstatis ke la formo kurta "zoo" esas en adminime kin ek la sis fonto-lingui, nam me trovis ol en l'Angla, en la Franca, en la Germana (kun komenc-litero mayuskula), en la Hispana ed en l'Italiana!
Praktike ca vorto esas tote internaciona!
Do me propozus ol skribante "zoo*" kun asterisko ed explikante olua signifiko per noto: "parko ube vivas ed expozesas al publiko exotika bestii".

(...)

Bone, me salutas tu!

Bona podkasto*!

Tiberio

José skribabis:

Yes, tu darfas publikigar ol.

Anke me volas sendar a tu du texti en Ido pri tradukuri por mea Idala Podkasto*, nam me ne volas erorar pri vorti misskribita. Ka tu povas helpar me?

Me komencos enrejistrar mea nexta* I.P. ye du dii e me dankegus pri ula helpo.

Me savas ke tu lernas Hispana, tale ke co povus helpar tu kelke. Me dubitas qua vorton uzar por "zoologiko*", me ne trovis tradukuro pri ol en la dicionarii.

(...)

Til la rilekto!
Jose

L’autoro di ca letro donis a me la permiso por la publikigo di ol che ca blogo*.

Pri la nombri ordinala kompozita

De la forumo “linguolisto” (msj. n. 3480)

Me skribis:

Kara Arto,

segun la KGD la korekta formi esas kun l'elementi separita ("dek e duesma") od unionita per streketo ("dek-e-duesma"), e ca lasta formo semblas esar preferata e konsilata da ta gramatiko.

Saluti kordiala!

Tiberio

Arto skribabis:

Kar Amiki

En ordinala nombri, qua esas korekta tipo: "dekeduesma" o separate "dek e duesma"?

Questionas
Arto Moisio

Pri "autostopar*"

De la forumo “idolisto” yen serio de mesaji koncernanta la propozita vorto autostopar*:

José skribis (mesajo n. 19196):

Pri autostopar me havas ca vidpunto:

En Mexikia uzesas lokale la frazo "pedir aventon", literale "demandar jetado".
Me sugestus plu proxima ad Ido tradukuro, exemple:

Prego-vehisto, prego-vehero, nam kande on voyajas en voyego sen pekunio, on demandas o pregas al automobilisti vehar en lia vehilo.

Ka prego-vehisto o prego-vehero esas tre leda por uzesar?

Kordiale
JCR

Per olca lu respondis ad antea mesajo da me:

>(...)
>----
>*motelo: hotelo por automobileri
>[AFHI motel | G Motel | I autostello].
>*autostopo: haltigo di vehili transitanta por demandar transporto gratuita ad ula loko
>[A hitch-hiking | FI autostop | FH auto-stop];
>*autostopar (= agar *autostopo) (ntr): haltigar vehili transitanta por demandar transporto gratuita ad ula loko
>[A to hitch-hike | F faire de l'auto-stop | G trampen, per Anhalter fahren | H hacer auto-stop | I fare l'autostop];
>*autostopero: ta qua praktikas l'*autostopo
>[A hitch-hiker | F auto-stoppeur / euse | G Anhalter / in | H quien practica el auto-stop | I autostoppista].

>(Forsan Igor povas helpar pri la traduko di ca vorti aden la Rusa, linguo quan me nule konocas.)
>----
>(...)
>Tiberio

Pose Waldemar skribis (mesajo n. 19197):

Anke en mea matrala linguo on maxim ofte uzas la vorto "autostop". Por me prego-vehisto sonas tre esperantatre, ma en esperanto on uzas "petveturi".
Me tamen preferas autostopar.

amikale
WK

Hans skribis (mesajo n. 19209):

Anke me uzis 'autostopo' en ula texto, anke me preferas ol.

Unfoye me kunportis *autostoperi, quankam me ne kustumale lo facas. Ka vi?

Saluti amikal,

Hans Stuifbergen,
Amsterdam

Me respondis a José (mesajo n. 19230):

Kara José,

quale me skribis en "linguolisto" (mesajo 3416) pri "basketbalo" e "korbo-balono", en ca kazi Ido preferas radiki internaciona vice formi kompozita per plura radiki, ed en ica kazo la radiko maxim internaciona semblas esar autostop-*, nam ol esas prezenta en adminime tri de la fonto-lingui.

Ultre to, la koncepto dil autostopo* esas ne tre simpla ma sat komplexa, tale ke ne esas tre facila "enirigar" e "fitigar" bone ca ideo en vorto kompozita: la signifiko di vorto kompozita, ca-kaze, ne esus sat klara, nam on ne komprenus bone la senco dil vorto analizante olua elementi.

Amikale,

Tiberio

Me respondis a Hans (mesajo n. 19231):

Kara Hans,

me lektas kun plezuro ke anke tu selektis ica vorto!
Do me selektis bone!
Fakte ca radiko esas la maxim internaciona: ultre la tri lingui quin me mencionas, anke la Polona uzas ol, quale dicis Waldemar.

Pri l'autostoperi*, me havis experienco inversa: plu kam un-foye me autostopis*.

Amikale,

Tiberio

José respondis a me (mesajo n. 19233):

Danko pro la klarigo, Tiberio. Me kelkafoye oblivias tala traito quan vera linguo internaciona devas posedar.

Ultre, anke me ofras mea helpo a tu pri la Hispana. Kelkafoye vidpunto di Latinamerikana hispano-parolanto esus tre utila por tu.

Kordiale
Jose

Fine la lasta respondo da me de ca serio (mesajo n. 19234):

Kara José,

danko anke a tu pro tua ofro.

Amikale,

Tiberio

Riaperto

Kara lekteri,

me havas la plezuro anuncar a vi la riaperto di ca blogo*, pos l'interrupto di la pasinta junio. Pos plu multa kam sep monati, "Prilingua letraro" rikomencas la publikigo di sua sendaji.

Ol subisis bruska haltigo en la lasta junio, vartante durigesor pos poka semani; kontree, ol ne nur restis neaktiva ma, fine di julio, ol vakuigesis pri sua kontenaji, til ke, fine di agosto, mem blokusesis l'aceso. To omna pro la led ataki da du "samideani", l'una pos l'altra.

En la pasinta decembro, Silvio Berlusconi, pos l'atako a sua persono, dicis:
"L'amo sempre vinkas kontre l'envidio e kontre l'odio".
Nu, me volas adoptar ca bela frazo e prenar por me kelko de ilua entuziasmo ed optimismo.
Tale, pos tanta silenco, me deziras durigar mea blogo*, ed itere renkontrar mea lekteri.

Me profitas ica okaziono por celebrar la 1000 viziti quin ca blogo* atingis ja dum la last agosto, poke ante la blokuso di sua aceso.

Pluse me informas vi pri kelka chanji en la blogo*:
la publikigo ne esos plus reguloze singlasemana kun kadenco konstanta, pro ke ol esas nek revuo nek jurnalo; me sorgos sendar al Idal forumi mesaji qui informos pri la publikigo di singla sendajo;
la diskursi koncernos maxim ofte la linguo Ido, kompreneble, ma oli kelkafoye povos anke relatar altra lingui;
la sendaji esos ne nur letri, ma anke libera reflekti, sempre pri la linguo.
Esos anke kelka kritiki (adminime tri) ad ula kontenaji di la Kompleta Gramatiko Detaloza, qua ne esas nefaliiva (quale omni: nulu esas perfekta), e qua fortunoze ne esas egardata quale la Fundamento de Esperanto por l'Esperantisti. Me simple atencigos kelka neperfektaji da la lekteri ed invitos ici reflektar pri olti.

Me volunte invitas omni a ca retroveninta blogo*.

Til balde!

Tiberio Madonna

Bona vakanci!

Kara lekteri,
ja esas somero, e la sendi di ca blogo* interruptesas dum ica sezono;
oli rikomencos en autuno, ma kompreneble dum la tota somero vi povos durar lektar lo ja publikigita.
La rendevuo esas por septembro, kande vi trovos nova sendaji.
Bona vakanci!
Tiberio

Pri "bito" e "bitoko"

De la forumo "linguolisto" (msj. n. 3441)

Me skribis:

Kara José,

me kredas ke bona, simpla e praktikala tradukuro del Angla "bit" esas "bito";

pri "byte" me volas remarkigar da tu ke la korekta tradukuro, se on formacas ol per la radiko "bit-", ne esas "okbito" ma "bitoko": "oko" esas "grupo, ensemblo, quanto de ok", e do "bit-ok-o" esas "quanto de ok biti".
En la vorti kompozita per plura radiki, la radiko qua expresas l'ideo precipua pozesas kom lasta:
tale la mashino por skribar esas "mashino" (l'ideo precipua), e pro to "skribo-mashino", ne "mashino-skribo" (qua esas la skribar per mashino);
anke la vorti kompozita per nombri havas la sama principo: exemple la Hispana "siglo" esas "ensemblo, quanto de cent yari", e do hike l'ideo precipua esas la "ensemblo de cent" ("cento"), e l'altra radiko precizigas qua kozi esas unionita en l'ensemblo (la "yari"), pro to la vorto kompozita esas "yarcento", ne "centyaro", quale on explikas en la KGD en la chapitro titulizita "Regulo di analizo o deskompozo", noto 2:

"Cent yari = yarcento, quale dek yari = yardeko.
« Centyaro ne povas esar sinonima di yarcento; ol esas la substantivo di centyara = qua havas cent yari e konseque tradukas F. centenaire (sive homo, sive altra ento, ex. querko). [...] »";

segun ica principo, "ok-bito" esus ento (en ica kazo: kozo) qua havas ok biti, qua esas de ok biti, exemple dokumento elektronikala de ok biti;
"ok-bitaro" signifikus "de ok bitari", t. e. "de ok ensembli de biti", do tala signifiko ne esas uzebla en la praktiko.

Pri la dubito quan tu expresis laste, t. e. pri "binoklo", egardez la fakto ke "binokl-" esas radiko aparta, ne formacita per la prefixo "bi-": ol derivesis, me kredas, direte de la Franca "binocle", per selekto di radiko internacione rikonocebla (A binoculars, F binocle, G Binokel, H binóculo, I binocolo, R бинокль).

Me esperas forigir tua dubiti.

Saluti amikala!

Tiberio

P. S. Ca mesajo iros aden "Prilingua letraro", he he he! :-)
José skribabis:

Segun me konsultis la reto, bit esas kompozajo di du Angla vorti: binary digit ---->bit. Do, forsan pro esas stranjera vorto, on darfus restar ol, o forsan uzar alternativa idala por teknikala skopi: binara digito. Ma certe, pro komforteso, omni uzos bit.

Forsan on darfus simple simpligar la vorto aden Ido quale binaro.

Me jus eniris la Wikivortaro e me trovis ke un del tradukuri di "bit" Angla, esas bito. Me ne es certa pri la valideso dil tradukuro.

Pri Byte, en Hispana existas la oficala vorto "octeto", quanto de ok bit-i, ma ol uzesas tre rare. Pri krear idala vorto per oficala radiki, forsan, la vorto forsan esus ok-binaro, ok-bito. La espisti uzas la vorto bitoko, ma en Ido ol semblas tre stranja, un OK de biti. Por me dicar Ok-bitaro, bitaro de ok(biti) semblas plu korekta. Ed ok-bito anke lo esas pro ke la prefixo ok- indikas la quanto qua formacas la sequanta vorto. Pri ca traito di la linguo me bezonas klarigo, nam, se mi havas vorti quale binoklo (eyeglasses, gafas, lunettes), se ni havus tri okuli, kad ol esus trinokli?
Jerry skribabis:

Oli ne existis ye 1907....

Segun mesajo "Komputorala Vorti en Ido" ye 2004 (en "idolisto"?):
"byte" = *baito. "Vorto", kustume di ok biti.

==== Jerry
André skribabis:

Saluto!
Kad existas vorto por Angla vorto "byte"? Ka e "bit"?

Danko,
André Malafaya